Landscape

‘Landscape’ omvat zeventien losse neuzen uit hout, elk met de neuspunt naar boven. De neuzen worden op een rechthoekige, vlakke ondergrond gepresenteerd (bv. een houten schab, transparante glasplaat of sokkel), op of evenwijdig met de lengteas. De meerderheid van de neuzen wordt twee aan twee geschikt, met de neusgaten naar elkaar gericht. Het geheel wekt zo de indruk van een bergketen in miniatuur of een geschaald berglandschap.

Met ‘Landscape’ speelt Taus Makhacheva in op de bijzondere belangstelling voor de neus zoals die bestond en bestaat in de Russische Federatie - een belangstelling die er bijvoorbeeld in de 19e eeuw uitmondde in een heus literair subgenre, de ‘neusologie’. Concreet putte ze voor dit werk inspiratie uit volksverhalen uit de Noordelijke Kaukasus waar de neus in verband wordt gebracht met waarden als kracht en moed; in een interview uit 2013 haalde ze in dat verband de publicatie ‘Взгляд на Горцев. Взгляд с Гор’ (‘A View of the Highlanders. A View from the Mountains’, 2007) van de bekende Russische ethnograaf Yuri Yurievich Karpov als referentie aan. Ook het feit dat de Avaren, de belangrijkste bevolkingsgroep in de Noord-Kaukasische republiek Dagestan, zich van oudsher sterk vereenzelvigen met het bergachtige landschap van hun regio en eenzelfde woord gebruiken voor ‘neus’ en ‘berg’ (‘мегӏер’), inspireerde de kunstenares. Voorts verwees ze naar gesprekken met Tsjetsjeense meisjes die aangaven dat Dagestan uitgegroeid was tot een belangrijk centrum voor rhinoplastiek en esthetische neuscorrecties. In eigentijdse literatuur die is verschenen over het werk, wordt ‘Landscape’ regelmatig belicht als kritische commentaar of problematisering van raciale en racistische stereotypes op grond van fysieke kenmerken.

Makhacheva, geboren in Moskou, heeft zelf een bijzondere band met de Noordelijke Kaukasus: Rasul Gamzatov (1923-2003), haar Avaarse grootvader, was een gevierd dichter in Dagestan; haar grootmoeder, Patimat Saidovna Gamzatova, was van 1964 tot 2000 de directrice van het Dagestan Museum of Fine Arts. In de periode dat ‘Landscape’ tot stand kwam, woonde of verbleef ze regelmatig in Machatsjkala, de hoofdstad van Dagestan. In deze periode - kort na haar afstuderen als master of fine arts aan de Royal College of Art in Londen - maakte ze ook ‘Way of an Object’ (S0504_2) en ‘Types du Caucase’ (S0504_3).

Voor ‘Landscape’ fotografeerde en mat Makhacheva de neus van inwoners uit de Noordelijke Kaukasus - enigszins naar analogie met 19e- en vroeg-20e-eeuwse antropologen die fysieke kenmerken opmaten of documenteerden met het oog op het classificeren van volkeren en etnische groepen. De kunstenares bezorgde haar materiaal aan Kazbek Alikhov in Vladikavkaz (Noord-Ossetië), die op basis daarvan getrouwe versies van de neuzen op waar formaat sneed uit hout. Hoewel Makhacheva aanvankelijk van plan was om tot zo’n 200 neuzen te produceren, kwamen vermoedelijk slechts een honderdtal - of minder - exemplaren tot stand. Er zijn geen indicaties dat de kunstenares na 2015 of 2016 nog nieuwe neuzen liet maken. De zeventien neuzen die samen ‘Landscape’ vormen in de M HKA-collectie, dragen op hun vlakke onderkant de nummers 35 tot 51. Het gaat vermoedelijk om neuzen van zowel mannen als vrouwen die al dan niet een neusoperatie hebben ondergaan.

‘Landscape’ was - als een ensemble van zeven neuzen - voor het eerst te zien op ‘Осмысленное действие!’ (‘Sensible Action!’), de 7e editie van het Alanica Contemporary Art Symposium die in augustus 2013 plaatsvond in het National Centre for Contemporary Arts (NCCA) in Vladikavkaz. Enkele maanden later toonde de kunstenares een andere ‘versie’ van het werk - met ditmaal 31 neuzen - op haar solotentoonstelling ‘История требует продолжения’ (‘History Requires Continuity’) die liep van 4 oktober tot 7 november 2013 in de Hall of the Artist’s Union in Machatsjkala. Hier waren de neuzen voor het eerst in de vorm van een bergketen geschikt. De kunstenares schrijft de idee voor die presentatievorm toe aan Alexey Maslyaev, de curator van de tentoonstelling. Het werk uit de M HKA-collectie, met de nummers 35 tot 51 op de onderkant, was vermoedelijk pas in 2015 voor het eerst te zien, op de tentoonstelling ‘Taus Makhacheva - (In)sidenotes’ in het Uppsala Konstmuseum. In verband met ‘Landscape’ is voor de rest nog bekend dat de Badischer Kunstverein in Karlsruhe drie afzonderlijke neuzen te koop aanbood aan zijn leden als deel van de ‘Jahresgaben 2015/2016’, elk voor de prijs van 600 euro.

zeventien delen - hout